Το έθιμο του χορού των μεταμφιεσμένων κουδουνιστών στα σοκάκια του χωριού παντρεύεται, με το ευθερικό έθιμο της φωτιάς και τον θρύλο του Μαλλιαρού.
“Malliaros” carnival
Το Καρναβάλι του Μαλλιάρου λαμβάνει χώρα στο χωριό Μαγγανιακό του δήμου Μεσσήνης, την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς. Είναι μια προσπάθεια των νέων του χωριού να το ζωντανέψουν αξιοποιώντας την παράδοση και τους θρύλους του. Στο καρναβάλι του Μαλλιάρου, το έθιμο του χορού των μεταμφιεσμένων κουδουνιστών στα σοκάκια του χωριού παντρεύεται, με το ευθερικό έθιμο της φωτιάς και τον θρύλο του Μαλλιάρου.
Ο θρύλος του Μαλλιαρού
Ο Μαλλιάρος, νόθο παιδί της ερωμένης ενός ιερέα, όταν γεννήθηκε, τρόμαξε τόσο πολύ τη μητέρα και τη μαία του λόγω της τριχωτής εμφάνισής του που αποφάσισαν να τον εγκαταλείψουν στο δάσος. Αλλά όταν επέστρεψαν σπίτι, έμειναν έκπληκτοι που το βρήκαν εκεί. Τρομοκρατημένοι, το έβαλαν σε μια κούνια και το κρέμασαν σε ένα δέντρο στο δάσος, και από τότε το πλάσμα έχει εξαφανιστεί μέσα σε αυτό.
Αυτός ο θρύλος αναβιώνει από τους κατοίκους σήμερα
Η διαφορά είναι ότι στις μέρες μας καλούν τον Μαλλιάρο από την κούνια του και τον προσκαλούν να συμμετάσχει στο γλέντι και στον χορό. Έτσι, η σκληρότητα της εγκατάλειψής του στον αρχικό μύθο δίνει τη θέση της στην τελική του ένταξή στην κοινότητα, διδάσκοντας την αποδοχή της διαφορετικότητας και της ένταξης, κάτι που βιώνεται πλήρως μέσα από τη συμμετοχή των ανθρώπων στη δράση και το γλέντι, από τον νεότερο έως τον μεγαλύτερο. Η περίπτωση του Μαγγανιακού είναι πολύ ενδιαφέρουσα, επειδή οι κάτοικοι δεν μιμούνται απλώς ένα έθιμο, αλλά το αξιολογούν, το εμπλουτίζουν και το προσαρμόζουν στις αντιλήψεις και τις αξίες της σύγχρονης εποχής, διατηρώντας παράλληλα το αρχέγονο Διονυσιακό πνεύμα.
Τι λένε οι τοπικοί ειδικοί
Κύρια σημεία της συνέντευξης
«Το Μαγκανιάκο είναι ένα πολύ μικρό χωριό με περίπου 65 ηλικιωμένους κατοίκους, και βλέπαμε ότι το χωριό σιγά σιγά πέθαινε. Έτσι, ο πολιτιστικός σύλλογος του χωριού, μέσα από διάφορες δράσεις, προσπάθησε να αναβιώσει το χωριό, για παράδειγμα, με το φεστιβάλ, το οποίο πραγματοποιείται με παραδοσιακή μουσική και παραδοσιακά μουσικά όργανα. Επίσης, με μερικούς φίλους δημιουργήσαμε την κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση «Νόστος» με στόχο την ανάδειξη του χωριού, ώστε να ξαναζωντανέψει και να προσελκύσει κόσμο σε αυτό. Έτσι, ξεκινήσαμε τη διαδικασία και αναζητήσαμε προγράμματα και βρήκαμε ένα που σχετιζόταν με την αναβίωση μικρών χώρων, αλλά απαιτούσε συμμετοχικό σχεδιασμό. Συναντιόμασταν στο χωριό κάθε μήνα, καλούσαμε τους κατοίκους και συζητούσαμε τι ήθελαν οι κάτοικοι για το μέλλον του χωριού. Έτσι, προέκυψαν κάποιες ανάγκες του χωριού, τι θέλουν οι κάτοικοι του χωριού, τι θέλουμε εμείς που καταγόμαστε από το χωριό και ζούμε στις γύρω πόλεις και τι θέλουν οι επισκέπτες του χωριού. Έτσι, για να γνωρίσει ο κόσμος το χωριό, διοργανώσαμε ένα φεστιβάλ στο οποίο δείξαμε το παρελθόν του χωριού με τους κατοίκους να δείχνουν πώς έφτιαχναν παραδοσιακά προϊόντα, τις «χυλοπίτες», «μακαρόνια», ένας ηλικιωμένος έδειξε πώς έφτιαχνε καλάμια, πώς γινόταν ο θερισμός και το αλώνισμα. Είχαμε προσκαλέσει ανθρώπους να μας δείξουν παρόμοια παραδείγματα που είχαν εφαρμοστεί στην περιοχή τους. Είχαμε δραστηριότητες για παιδιά με παραδοσιακά παιχνίδια και πολλά που φτιάξαμε με φυσικά υλικά, και πέρα από την προσπάθεια να γίνει το φεστιβάλ θεσμός, προσπαθούμε να δώσουμε κίνητρα ώστε ο κόσμος να αρχίσει να επιστρέφει.
«Παραδοσιακά γιορτάζαμε το Καρναβάλι στο χωριό μας. Παλαιότερα, οι κάτοικοι ντύνονταν με ό,τι παλιά ρούχα είχαν και έβαζαν μουτζούρες στα πρόσωπά τους. Γύριζαν τραγουδώντας και πειράζοντας από σπίτι σε σπίτι και έπαιρναν λιχουδιές από τις νοικοκυρές και τους νοικοκυραίους, ενώ στο τέλος συγκεντρώνονταν στην πλατεία του χωριού. Εκεί, όλοι οι κάτοικοι γιόρταζαν μαζί γύρω από μια μεγάλη φωτιά. Στο χωριό υπήρχε και ένας θρύλος. Γενικά, υπάρχουν πολλές ιστορίες για το χωριό, που έχουν καταγραφεί από κάποιους δασκάλους που ήταν κάποτε στο χωριό. Ανάμεσα σε αυτούς τους θρύλους ήταν και ένας, γνωστός και σε εμάς τους νεότερους, ο θρύλος του Μαλλιάρου. Κάποια στιγμή, αποφασίσαμε να αναδείξουμε όλα αυτά, να επαναφέρουμε το παραδοσιακό Καρναβάλι, όπως γινόταν παλιά, όταν ντυνόμασταν με παλιά ρούχα και γυρίζαμε στο χωριό, και ταυτόχρονα να παρουσιάσουμε τον θρύλο του Μαλλιάρου, εντάσσοντάς τον στο Καρναβάλι μας. Έτσι, αναβιώσαμε στοιχεία του αγροτικού Καρναβαλιού, όπως τα βιώναμε στο παρελθόν, και προσθέσαμε σε αυτά τον δραματοποιημένο θρύλο του Μαλλιάρου. Όταν ήμασταν μικροί, οι γονείς μας μας τρόμαζαν λέγοντάς μας να μην πάμε.» στο δάσος, επειδή ο Μαλλιάρος ήταν εκεί, ενώ οι βοσκοί έλεγαν ότι τον άκουσαν τη νύχτα. Στο δάσος, υπάρχει ακόμα το δέντρο όπου έλεγαν ότι ήταν το δέντρο του Μαλλιάρου. Θέλαμε να το δείξουμε αυτό. Έτσι, σήμερα, κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού, γυρίζουμε το χωριό με παραδοσιακά όργανα και λιχουδιές από σπίτι σε σπίτι, με κουδουνίστρες και φιγούρες σε σχήμα τράγου, και η κεντρική φιγούρα είναι ο Μαλλιάρος. Καταλήγουμε στην πλατεία όπου βλέπουμε την εγκατάλειψη του Μαλλιάρου στο δέντρο, μόνο που τώρα το χωριό δέχεται επιτέλους πίσω τον Μαλλιάρο. Έτσι, υπάρχει μια ανατροπή στον μύθο και η κοινότητα δείχνει ότι δέχεται τη διαφορετικότητα, και οι κάτοικοι γιορτάζουν μαζί του.
«Μπορούμε να βασιστούμε στην παράδοση, μπορούμε να πάρουμε πολλά στοιχεία από την παράδοση, είτε πρόκειται για θρύλους, είτε για τραγούδια, είτε για έθιμα, και να τα δώσουμε στη σημερινή κοινωνία, να τα διαχειριστούμε σωστά και να δώσουμε ένα νέο ερέθισμα και ένα νέο αποτέλεσμα. Στο καρναβάλι του Μαλλιάρου, από την μη αποδοχή που έδειξε ο μύθος, έχουμε φτάσει στην αποδοχή που είναι αξία και απαίτηση της εποχής μας. Μας ενδιέφερε επίσης πολύ να συμμετέχουν όλοι, κάθε ηλικιακή ομάδα από μικρά παιδιά μέχρι ηλικιωμένους. Στόχος μας είναι όλοι να ντυθούν, να φορέσουν στεφάνια, να μουτζουρωθούν, ώστε να ζήσουν την εμπειρία της γιορτής. Προσκαλούμε τους ανθρώπους στην Καλαμάτα πριν από το καρναβάλι να έρθουν και να φτιάξουν στεφάνια από κισσό και στολές εμπνευσμένες από τη φύση, από τα πουλιά του χωριού, όπως ένα είδος κουκουβάγιας κ.λπ.
