Βασιλόπιτα
Η «βασιλόπιτα» είναι το γλυκό κέικ της Πρωτοχρονιάς και κόβεται λίγο μετά την έναρξη της νέας χρονιάς.
Το έθιμο προέρχεται από την εποχή που ο Άγιος Βασίλειος ήταν επίσκοπος Καισαρείας και ήθελε να προστατεύσει τους Χριστιανούς από τον σκληρό κυβερνήτη της Καππαδοκίας, ο οποίος απαιτούσε υπέρογκους φόρους.
Γι' αυτό είπε στους Χριστιανούς να συγκεντρώσουν ό,τι είχαν αξία για να δώσουν. Τελικά, ο Άγιος τον έπεισε να φύγει χωρίς να πάρει τίποτα. Αλλά επειδή ήταν πρακτικά αδύνατο να επιστρέψει κάθε αντικείμενο στον κάτοχό του, έβαλε το καθένα σε πίτες και τα πρόσφερε στους Χριστιανούς. Τότε, ως εκ θαύματος, ο καθένας βρήκε το αντικείμενο που του ανήκε.
Στην περιοχή της Μεσσηνίας, η «Βασιλόπιτα» έχει τη μορφή κέικ που φτιάχνεται με βούτυρο, αυγά, ζάχαρη, χυμό πορτοκαλιού, αλεύρι και διακοσμείται με αμύγδαλα, ζάχαρη άχνη και κανέλα.
Μέσα στη Βασιλόπιτα η νοικοκυρά κρύβει ένα νόμισμα. Ο πατέρας της οικογένειας κάνει έναν σταυρό στη Βασιλόπιτα και κόβει την πίτα την Πρωτοχρονιά, αφιερώνοντας τα πρώτα κομμάτια στον Χριστό και την Παναγία, στον Άγιο Βασίλειο, στους φτωχούς και στον μετανάστη, στο σπίτι και στη συνέχεια προσφέρεται ένα κομμάτι σε κάθε μέλος της οικογένειας και στους καλεσμένους. Όποιος βρει το νόμισμα θεωρείται ότι έχει καλή τύχη όλο το χρόνο και του προσφέρεται ένα δώρο. Είναι έθιμο οι σύλλογοι, τα σχολεία και οι επαγγελματικοί σύλλογοι να κόβουν Βασιλόπιτες από τον Ιανουάριο μέχρι τον Φεβρουάριο.
Τι λένε οι τοπικοί ειδικοί
Κύρια σημεία της συνέντευξης
«Πριν μιλήσουμε για το έθιμο της κοπής της Βασιλόπιτας, είναι καλό να πούμε λίγα λόγια για τον Άγιο Βασίλειο τον Μέγα. Ο Άγιος Βασίλειος είναι ένας από τους σημαντικότερους ιεράρχες μας. Καταγόταν από μια πολύ πλούσια οικογένεια, είχε άριστη μόρφωση με σπουδές στα καλύτερα και μεγαλύτερα πανεπιστήμια της εποχής, και τις καλύτερες προϋποθέσεις για μια λαμπρή καριέρα. Ωστόσο, αυτό που έκανε όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, την Καισάρεια της Καππαδοκίας, ήταν να δώσει όλη του την περιουσία στους φτωχούς, να τα εγκαταλείψει όλα και να πάει στον Πόντο για να γίνει μοναχός. Έγινε μοναχός, κάτι που απογοήτευσε τον πατέρα του επειδή ήθελε να τον διαδεχθεί στη νομική, αφού μεταξύ άλλων επιστημών, ο Άγιος Βασίλειος είχε σπουδάσει και νομικά. Πέρα από την προσφορά του Αγίου Βασιλείου στην Εκπαίδευση και τα γράμματα - μάλιστα, τον θεωρούμε προστάτη άγιο των δασκάλων και των μαθητών μαζί με τους άλλους δύο μεγάλους ιεράρχες, τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο - ο Άγιος Βασίλειος ήταν πολύ γνωστός για το κοινωνικό και φιλανθρωπικό του έργο. Κατάφερε να πείσει τους πλούσιους να ανοίξουν τις αποθήκες τους, και σιγά σιγά, με τεράστια Με προσωπική προσπάθεια, εργαζόμενος ως γιατρός, ως εργάτης και κάνοντας ό,τι ήξερε, έχτισε ένα χωριό, μια μικρή πόλη, που ονομαζόταν «Βασιλειάδα», όπου κάθε φτωχός έβρισκε παρηγοριά. Είχε ορφανοτροφείο, γηροκομείο, νοσοκομείο, σχολεία κ.λπ.»
«Σχετικά με το έθιμο της κοπής της Βασιλόπιτας, εκείνη την εποχή, ο Έπαρχος της Καισάρειας, ένας σκληρός άνθρωπος, ήθελε να εισπράξει φόρους και πολλά χρήματα από τους κατοίκους της Καισάρειας. Έτσι, ο Άγιος Βασίλειος τους είπε: «Μαζέψτε ό,τι έχετε – τιμαλφή, κοσμήματα – και φέρτε τα σε μένα για να του τα δώσω και να τον εξευμενίσω».
Ωστόσο, με την προσωπικότητα και την πειθώ του, έπεισε τον Έπαρχο να μην πάρει τους φόρους, τα πολύτιμα αντικείμενα των κατοίκων της Καισάρειας. Πώς όμως θα επέστρεφε ο Άγιος Βασίλειος σε κάθε άτομο τα πολύτιμα αντικείμενα που είχε δώσει; Ήταν παραμονή Πρωτοχρονιάς και διέταξε να ψηθούν πίτες, τις οποίες ονόμαζαν «πλακούντες», και μέσα σε αυτές τις μικρές πίτες, τοποθέτησε κοσμήματα και νομίσματα. Με θαυματουργό τρόπο, κάθε οικογένεια έτυχε να βρει στο κομμάτι ψωμιού που λάμβανε τα κοσμήματα ή τα νομίσματα που είχε δώσει.
Το έθιμο της Βασιλόπιτας με το κρυμμένο νόμισμα προέρχεται από αυτή την ιστορία. «Κάθε νοικοκυριό την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ετοίμασε τη Βασιλόπιτά του, βάζοντας μέσα ένα τυχερό νόμισμα (αλευρί). Το τοποθετούσαν στο κέντρο του τραπεζιού και όταν έφτανε η νέα χρονιά, το σταυρώναν τρεις φορές. Δεν κόβουν το πρώτο κομμάτι για τον εαυτό τους, αλλά ως ένδειξη ταπεινότητας και σεβασμού, κόβουν πρώτα ένα κομμάτι για τον Χριστό, για την Παναγία, για τον Άγιο Βασίλειο, για το Σπίτι και για τον Φτωχό – όπως ακριβώς ο Άγιος Βασίλειος είχε αφιερώσει τη ζωή του στην προστασία των φτωχών. Μετά από αυτό, κόβουν ένα κομμάτι για τον αρχηγό του νοικοκυριού και στη συνέχεια για την υπόλοιπη οικογένεια κατά σειρά αρχαιότητας, από τον μεγαλύτερο στον μικρότερο. Όποιος πάρει το νόμισμα πιστεύεται ότι θα έχει καλή τύχη τη νέα χρονιά.» «Στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, η βασιλόπιτα φτιάχνεται γλυκιά, σαν κέικ. Η γλυκιά πίτα προήλθε από τους Έλληνες της Μικράς Ασίας με τον τύπο τσουρεκιού (γλυκό ψωμί) με μαχλέπι, αρωματικά κ.λπ. Σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, την Κεντρική Ελλάδα, τη Θεσσαλία, την Ήπειρο, τη Δυτική Μακεδονία, έφτιαχναν αλμυρές πίτες με υλικά που είχαν τοπικά. Αν η περιοχή παρήγαγε γαλακτοκομικά προϊόντα, έφτιαχναν τυρόπιτα. Στη Θεσσαλία, έφτιαχναν πρασόπιτα, ακόμη και κρεατόπιτες σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Στη νότια Ελλάδα, φτιάχνουν γλυκιά πίτα.»
